Những Thầy Thuốc Người Dao Lưu Giữ Dược Liệu Quý Trời Cho

Đứng trước nguy cơ cạn kiệt nguồn tài nguyên cây thuốc, công ty Sapanapro – một mô hình doanh nghiệp cộng đồng của người Dao Đỏ, tại Tả Chải – Tả Phìn – Sapa – Lào Cai, đã đưa ra tầm nhìn và định hướng bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu bền vững! Không chỉ góp phần xóa đói giảm nghèo, công ty là mô hình DUY NHẤT tại Lào Cai đưa ra tiêu chuẩn thu hái dược liệu, tổ chức trồng và thu hái cây thuốc bền vững, phục vụ hoạt động du lịch.

Nằm ở độ cao trên 1000 mét so với mực nước biển, VQG Hoàng Liên sở hữu một kho báu dược liệu cực kỳ phong phú. Tuy nhiên, kho báu này đang bị khai khác vô tội vạ để bán sang Trung Quốc. Cân thuốc cây vàng. Theo đánh giá của Hội Đông y Việt Nam thì Hoàng Liên là một trong những VQG có hệ thực vật phong phú vào bậc nhất tại Việt Nam với trên 2.000 loài thuộc 200 họ. Trong đó, có 66 loài nằm ở nửa trên sách đỏ Việt Nam, 32 loài quý hiếm, 11 loài có nguy cơ tuyệt chủng như: bách xanh, thiết sam, thông tre, thông đỏ, đinh tùng, dẻ tùng… Ông Ninh Anh Vũ, Phó Giám đốc VQG Hoàng Liên cho biết, hiện Vườn đang sở hữu loài cây đặc biệt quý hiếm. Đó là giống thông đỏ được tìm thấy tại Sa Pả, huyện Sa Pa (Lào Cai), sống ở độ cao trên 2.000m. Do thông đỏ được cho là có thể chữa khỏi nhiều căn bệnh ung thư nên những năm qua chúng đã bị khai thác cạn kiệt, hiện chỉ còn sót lại ba cây đang được trồng và lưu giữ tại trụ sở VQG Hoàng Liên. Sinh sống tại vùng đệm VQG Hoàng Liên, người dân huyện Sa Pa chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số Dao, Mông và Giáy… Trong đó, bà con người Dao được coi là bậc thầy về sử dụng các loại cây thuốc chữa bệnh. Trước đây, bà con chỉ khai thác cây thuốc với mục đích sử dụng cho gia đình nên sự đa dạng, số lượng của các loại cây thuốc tại rừng Hoàng Liên vẫn phát triển bình thường. Nhưng từ khi Sa Pa trở thành địa điểm du lịch hấp dẫn thì những cây thuốc quý bắt đầu bị dòm ngó. Một loạt quầy bán thuốc, dịch vụ tắm thuốc đã ra đời tại thị trấn Sa Pa nhằm phục vụ du khách bốn phương. Dạo một vòng khắp các con đường tại thị trấn Sa Pa, có thể thấy mật độ dày đặc quầy thuốc nam và dịch vụ tắm thuốc của người Dao; mật gấu, linh chi, tam thất, ba kích tím… chất đống như những trái núi thuốc nhân tạo. Ước tính, mỗi ngày các cửa hàng bán và tắm thuốc tại Sa Pa tiêu thụ hết cả vài tấn nguyên liệu. Sự quý hiếm, công hiệu của cây thuốc tại VQG Hoàng Liên nổi tiếng đến mức lan truyền sang tận nước láng giềng Trung Quốc. Và đây chính là bước khơi mào cho vấn nạn chảy máu cây thuốc nam qua biên giới nhiều năm qua.

Dược liệu được bày bán với câu hỏi nguồn gốc và chất lượng lượng luôn là vấn đề rất lớn (ảnh mang tính minh họa)

Dược liệu được bày bán với câu hỏi nguồn gốc và chất lượng lượng luôn là vấn đề rất lớn (ảnh mang tính minh họa)

Bà Lý Chảo Mẩy, một thầy lang người Dao tại xã Tả Phìn – cổ đông công ty bức xúc cho rằng, vấn nạn khai thác theo kiểu sợ người khác tranh mất như hiện nay đang đẩy nhiều cây thuốc quý tại rừng Hoàng Liên đến bờ vực tuyệt chủng. Thực tế đã chứng minh nhiều loại dược liệu quý hiếm vốn trước đây rất sẵn ở VQG Hoàng Liên như: tam thất, cây bẩy lá một hoa (cây rắn cắn, kim tuyến), nấm linh chi… mấy năm gần đây khi đi khảo nghiệm thực tế các cán bộ VQG không còn nhìn thấy chúng nữa. Mỗi ngày, tại cửa khẩu các tỉnh phía Bắc nước ta, có cả chục chuyến ô tô tải chở các loại cây thuốc xuất bán sang Trung Quốc. Ban quản lý VQG Hoàng Liên thừa nhận, những năm gần đây lực lượng kiểm lâm của huyện và Vườn bắt được khá nhiều vụ vận chuyển cây thuốc với số lượng lớn xuất ngoại. Nhưng theo họ, lượng cây thuốc đó khai thác từ rừng Hoàng Liên rất ít mà chủ yếu được thu gom từ nhiều nơi khác đến. Trong khi các cơ quan chức năng chưa biết tìm cách nào để ngăn chặn tình trạng chảy máu cây thuốc quý thì bà con người Dao ở xã Tả Phìn, huyện Sa Pa đã có được lời giải.

Đi  theo con đường Suối Hồ, qua những cánh đồng ruộng bậc thang, con đường quanh co và khá dốc, du khách sẽ đến được công ty Sapanapro. Công ty không ở ngoài mặt đường vì theo ông Nguyễn Bá Nhung, cố vấn của Công ty Sapa-Napro tâm sự: “Sở dĩ bà con người Dao phải đặt trụ sở Công ty ở tít tận trong rừng vì ngoài trung tâm xã có rất nhiều người Kinh sinh sống. Nếu đặt Cty ngoài đó là người Kinh họ học lỏm và ăn cắp mất nghề ngay, đặt trụ sở Cty ở đây có xa một chút nhưng an toàn và yên tâm”. Tên công ty cộng đồng phù hợp với hoạt động  hoàn toàn theo phong tục tập quán của người Dao. Bà Lý Mẩy Chạn, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty SapaNapro kể lại quá trình ra đời cũng như hoạt động của Cty như sau: Cty Sapa-Napro được thành lập năm 2007 với sự giúp đỡ của Hội Nông dân Việt Nam, Đại học Dược Hà Nội và Đại Học Nông nghiệp 1. Thành viên sáng lập Công ty gồm có 8 người am hiểu về cây thuốc góp vốn ban đầu, với lượng khách bình quân khoảng 10 người trên/ngày như hiện nay mỗi tháng họ được trả từ 1 – 1,5 triệu đồng tiền lương. Ngoài ra còn có 40 cổ đông là người địa phương am hiểu một chút về cây thuốc, họ có nhiệm vụ cung cấp thuốc cho Công ty hàng ngày và thu nhập của họ đạt 3 – 4 triệu/tháng.

Công ty SapaNapro được thành lập bởi người Dao đỏ Tả Phìn (ảnh tại cuộc họp hội đồng cổ đông công ty năm 2014)

Công ty SapaNapro được thành lập bởi người Dao đỏ Tả Phìn (ảnh tại cuộc họp hội đồng cổ đông công ty năm 2014)

Không ít người đã thắc mắc thành viên Hội đồng quản trị thu nhập thấp hơn cổ đông. Bà Chạn cho hay, đơn giản là vì đây là Cty cộng đồng, lập ra với mục đích không phải vì tiền mà là để bảo vệ những loài thuốc và những bài thuốc tắm của người Dao. Khi mọi người hiểu ra thế nào là Công ty cộng đồng thì ai cũng thán phục bà con người Dao vì cái tính thật thà như đếm và tinh thần cộng đồng bản làng là trên hết. Bà Lý Mẩy Chạn cũng là một thầy thuốc có kinh nghiệm của người Dao đỏ cho biết khi cây thuốc bị thương mại hóa và tình trạng khai thác tận diệt diễn ra khắp nơi khiến những bài thuốc dân gian cổ truyền từ ngàn đời của người Dao có nguy cơ thất truyền do hết nguồn nguyên liệu ngoài tự nhiên. Người ta lên rừng gặp cây thuốc nào, bất kể lớn hay bé đều đào tận rễ đem về bán lấy vài đồng tiền rẻ mạt vì không đào người khác cũng đào mất. Trước vấn nạn trên, những thầy thuốc người Dao ở Tả Phìn không đành lòng ngồi yên một chỗ nhìn những loài dược liệu quý hiếm biến mất, họ bàn họp với nhau và đi tới quyết định phải thành lập Công ty cộng đồng, chia rừng tới từng hộ dân quản lý thì mới mong có thể cứu vãn được tình hình. Từ khi ra đời, ngoài việc tạo công ăn việc làm cho đồng bào người Dao ở xã Tả Phìn thì mục đích chính của Công ty là bảo tồn, giữ gìn và khai thác hợp lý cây thuốc tại các khu rừng ven VQG Hoàng Liên. Trong 40 thành viên cổ đông của Công ty, mỗi gia đình sẽ được giao một khoảnh rừng nhất định và họ phải có nghĩa vụ trông nom, khai thác hợp lý cấy thuốc mọc trong đó. 40 thành viên, hết người này đến người khác luân phiên thay nhau cung cấp nguyên liệu thuốc cho Công ty cộng đồng phục vụ du khách. Nhờ có sự quay vòng mà cây thuốc đủ thời gian sinh trưởng, tái sinh theo chu kỳ. Quan trọng hơn cả, một khi đất rừng đã có thổ công trấn giữ vấn nạn khai thác cây thuốc tràn lan tận diệt đã hoàn toàn chấm dứt, cây thuốc đã được bảo vệ và đang từng ngày sinh lợi cho người dân Tả Phìn…

Hoạt động thu hái bền vững dược liệu tuân theo bộ tiêu chuẩn và quy định dược liệu đầu vào của công ty Sapanapro.

Dược liệu thu mua là dược liệu tươi, chỉ thu hái phần lá và ngọn cây, bảo vệ gốc.

Dược liệu thu mua là dược liệu tươi, chỉ thu hái phần lá và ngọn cây, bảo vệ gốc.

Hoạt động trồng và nhân giống cây thuốc:

Cổ đông công ty chuẩn bị đất trồng cây dược liệu

Cổ đông công ty chuẩn bị đất trồng cây dược liệu

Cổ đông chọn lựa kỹ lưỡng hom cây để giâm hom

Cổ đông chọn lựa kỹ lưỡng hom cây để giâm hom

 

Khu vực nhân giống cây thuốc

Khu vực nhân giống cây thuốc

Cây con sau đó sẽ được phân phát miễn phí cho cổ đông và các hộ dân để bảo tồn nguồn cây thuốc

Cây con sau đó sẽ được phân phát miễn phí cho cổ đông và các hộ dân để bảo tồn nguồn cây thuốc


About the author /


Post your comments

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Show Buttons
Hide Buttons
Read previous post:
Bài Thuốc Tắm Của Người Dao Đỏ

Sapa không chỉ hấp dẫn khách du lịch bởi cảnh đẹp mê hồn, mà còn bởi dịch vụ tắm lá...

Close